Kul­turno istori­jski spomenici

Na 50 kilo­metara dužine i 10 kilo­metara širine, smešteno je šesnaest aktivnih pravoslavnih man­a­s­tira. Ova jedin­stvena kulturno-​istorijska celina proglašena je za kul­turno dobro od izuzetnog značaja za Repub­liku Srbiju 1990. godine, i pred­ložena je za upis na listu svetske baš­tine UNESCO-​a. Fruška gora, u neposred­noj blizini Rume, sa svo­jim man­a­s­tir­ima zaslužuje da postane ponovno središte srpske duhovne kul­ture, hodočasno odredište vernika i istraživača-​zaljubljenika u istoriju i prirodno okruženje. Svaki od ovih man­a­s­tira ima svoju priču ispisanu ljubavlju prema Bogu i ljudima a Rumi su najbliži: Srem­ska Ravan­ica, Jazak, Novo Hopovo, Staro Hopovo, Grgeteg, Mala Remeta, Krušedol, Velika Remeta.

Ruma je grad koji ima bogatu istoriju, kul­turno – istori­jske spomenike i mesta vezana za slavnu srp­sku prošlost. U istoriji, sadašn­josti ali i budućnosti ovoga kraja, veoma važno mesto zauz­i­ma­jui crkveni objekti i objekti verske prirode kao verni i večiti čuvari tradi­cije nar­oda nas­tan­jenog na ovom tlu. Na području opš­tine nalazi se svet­ski poz­nati arhe­ološki lokalitet Gomolava (kod sela Hrtkovci) koji sve­doči o životu na ovim pros­torima od peri­oda neolita, a zatim i ostaci nekadašn­jeg rim­skog utvrđenog vojnog logora Basi­jana (Donji Petro­vci), kao i bro­jni ostaci Vila rustika iz rim­skog perioda.Vredna pom­ena je i takoz­vana “Humka kod Vrcalove vodenice”, koja se nalazi na potezu stare Kudoške livade, udal­jena oko 2 kilo­me­tra od Rume. U pitanju je manje uzvišenje na kome se nalazi sred­njevekovna nekropola sa grobl­jan­skom crkvom.

U samom gradu Rumi nalazi se pet crkava: Niko­la­jevska crkva, Vaz­ne­sen­jska crkva, crkva Sošestvija Sve­tog Duha (grčka crkva), Hram Sab­ora Srp­skih Svetitelja i rimoka­tolička crkva Uzvišenje Sve­tog Križa.

Ruma je imala crkvu daščaru još od najrani­jih vre­mena koja se pom­inje u turskim zapisima iz 1566. godine kada je u selu živelo pedese­tak srp­skih porod­ica i tri sveštenika. Pret­postavlja se da je crkva bila preteča današnje Niko­la­jevske crkve, sa istom crkvenom, a time i seoskom slavom. Godine 1731. pom­inje se sveštenik Sto­jan Orlović. Dve godine kas­nije jedan izvor navodi da Ruma ima od ranije svoju crkvu, koja je tada bila iznova patosna, a ver­nici su oko crkve naprav­ili portu. Polovi­nom 18. veka crkva je nosila ime Sveti Nikola, verovatno nasleđeno od davn­ina, a pom­inje se kao drvena sa por­tom i neograničenim grobljem. Današnja crkva je podignuta 1758. godine. Jedna je od najs­tar­i­jih baroknih građev­ina u Vojvo­dini. Deko­racija crkve pri­pada novosad­skim umet­nicima Pavlu Čortanoviću i nje­govom sinu Pavlu, koji su angažo­vani i za izradu zidnog slikarstva. Pred­stavu Bogorodice sa malim Hris­tom na Bogorodiči­nom prestolu naslikao je Pavle Simić 1850. godine.

Posle crkve Sve­tog Nikole koja je završena 1758. godine, koju god­inu kas­nije pris­tupa se i izgrad­nji još jedne crkve u novoj Rumi za potrebe pravoslavnih rum­skih građana po odobrenju koje je stiglo od carice Mar­ije Terez­ije. Vaz­ne­sen­ska crkva završena je 1761. godine a ikonos­tas je delo poz­natog slikara Ste­fana Teneckog. Konz­er­va­torski radovi izve­deni su 1969. i 1970. godine, a tokom 2002. godine u porti je priloz­ima dona­tor i dobro­voljnim radom izgrađen Sve­tosavski dom, na mestu gde je od druge polovine 18-​og veka radila mala škola.

Kra­jem 18. veka u Rumi je pos­to­jala rimoka­tolička crkva, na mestu gde se i danas nalazi, ali od drveta, i nedo­voljno velika da primi sve vernike. Bila je bez tornja i ukrasa, jed­nos­tavna i skromna, i više je ličila na ambar nego na crkvu. Pored nje se od čerpića i trske, manja nego sel­jačka kuća, nalazila kuća župnika. Zbog toga je 1813. godine sagrađena nova crkva Uzvišenje Sve­tog Križa, koja je mogla da primi i do 2.000 vernika, a uz nju i župni dvor za sveštenika. Crkva je jed­no­brodna kla­sicis­tička građev­ina, ori­jen­ti­sana u pravcu sever – jug. Pred­stavu Uzvišenje Sve­tog Križa, koja se nalazi na glavnom oltaru, ura­dio je Vin­sens Dojčer. Bogorod­ica Imaku­lata i Sv. Ivan Nepo­muk, radovi su nepoz­natih autora, dok je za oslika­vanje Sv. Ven­dalina bio angažo­van Kon­stan­tin Pan­telić, a za Blagovesti mađarski slikar Pešk­ija. Kao kuri­ozitet izd­va­jamo i orgulje koje su kupljene u Beču i star­ije su od same crkve 5 god­ina, ali one nažalost danas nisu u funkciji.

Treća rum­ska pravoslavna crkva se pom­inje još kra­jem 18. veka, ali je tada bila izgrađena od čamovih dasaka, trošna i sklona padu”. Nije poz­nato gde se tačno nalazila, ali svakako ne na mestu današnje crkve Sošestvija Sve­tog duha u cen­tru grada. Osamde­setih god­ina 18. veka, veliki broj pravoslavnih trgo­v­aca kupo­vao je kuće u cen­tru varoši. Mnogi od njih su bili grčkog ili cin­car­skog porekla – pravoslavne vere. Pomenuta stara crkva, kao i dve nove, su bile podaleko od nji­hovih domova, pa su želeli da izgrade novu bogo­molju. Crkva je tek polovi­nom 19. veka stavl­jena pod krov. Ren­ovi­rana je 1905. godine, kada je i osvećena. Od tada se zove Sošestvija Sve­tog Duha. U njoj se nalazi ikonos­tas, čiji je nacrt ura­dio bečki arhitekta Her­man Bole, a oslikao ga je poz­nati slikar Uroš Predić. Konz­er­va­torski radovi su izve­deni 1980. godine, a radovi na zameni pokri­vača crkve 2006. godine.

Hram Sab­ora Srp­skih Svetitelja je u izgrad­nji, nalazi se u rum­skom naselju Kudoš. Izgrad­nja crkve započeta je 2006. godine, a sred­stava za izgrad­nju obezbe­dila je, delom opština, a pon­a­jviše se to čini priloz­ima vernika.. Kao slava crkve obeležava se 11. sep­tem­bar. Crkva je iznu­tra izmal­ter­isana, ali još nije živopisana. Intere­santna karak­ter­is­tika je da će na svakom stubu ograde biti slike svetitelja.

Pos­toje dva arhe­ološka lokaliteta koja pri­padaju opš­tini Ruma. To su Basi­jana kod Don­jih Petrovaca i Gomolava kod sela Hrtkovci.

Basi­jana se nalazi nedaleko od Rume i pom­inje se kao rim­sko utvrđenje. Basi­jana je bila najveći rim­ski grad u Sremu posle Sir­mi­juma, čiji ostaci se nalaze pored puta na pri­lazu Don­jim Petro­vcima kod Rume. Osno­vana je u 1. veku, a 124. godine dobija sta­tus municip­i­juma. U Basi­jani je nađeno neko­liko rim­skih nad­grob­nih spomenika i izves­tan broj drugih pred­meta, kao što su zla­tan prsten, bron­zana trag­ična maska, zlatne minđuše, broševi, rim­ski novac, itd… U ovom naselju je izvesno vreme bilo sedište visokog rim­skog činovnika, a kas­nije, možda, i sedište episkopa. Basi­janu su u dru­goj polovini 5. veka opus­tošili Huni. Posled­nji put pom­inje se sredi­nom 6. veka. Arhe­ološka istraži­vanja vršena su u dva navrata 1882. godine i 1935. godine, kada su otkriveni bedemi koji su ojačani kulama, tri kuće podignute od kamena i opeke (sa sis­temima za gre­janje i kanal­izaciju, pod­nim mozaicima i zid­nim freskama). Pored ovih znača­jnih otkrića pron­ađen je i nakit, novac, skulp­ture, razne posude od keramike i stakla… Pored Basi­jane, u blizini sela Dobrinci, na lokaciji Sol­nik, pron­ađeni su ostaci rim­skog vojnog logora sa bedemima, kućama i grobovima. Za ovaj vojni logor se pret­postavlja da je imao direk­tnu vezu sa Basi­janom, odnosno da su u njemu bile smeštene dodatne odbram­bene jedinice, koje su štitile ovu regiju. Lokalitet se danas nalazi pod zaštitom države kao arhe­ološko nalaz­ište od izuzetnog značaja ali, na žalost, Basi­jana je i dalje nedo­voljno istražen lokalitet i kao takav često je na udaru arhe­ologa – pljačkaša, koji ovaj lokalitet prekopavaju u potrazi za plenom.

Na južnim pad­i­nama pla­nine Fruška gora, na levoj obali Save, a na kraju sela Hrtkovci pro­teže se višes­lo­jni lokalitet Gomolava, inače nalaz­ište od izuzetnog kul­turnog značaja. Sredi­nom 18. veka, tačnije oko 1760. godine Gomolava je imala oblik elip­soidnog “tela” koji je formi­ran mileni­jum­skim taložen­jem prais­tori­jskih i istori­jskih kul­tura – naselja, čiji su mater­i­jalni ostaci saču­vani do današn­jih dana. Zbog veoma povoljnog geograf­skog položaja i izuzetno dobrih veza sa susedim regi­jama, Gomolava je neko­liko hil­jada god­ina bila važan cen­tar za Podunavlje, Karpatski basen i jugo­is­točnu Evropu. To se naročito uočava na pokret­nom arhe­ološkom mater­i­jalu preko koga se najbolje uočavaju sva proži­manja sa drugim kul­turama i civ­i­lizaci­jama. Prvi arhe­ološki mater­i­jal sa ovog lokaliteta priku­pio je učitelj Mato Vohal­ski, pov­erenik Arhe­ološkog muzeja u Zagrebu kra­jem 19. veka. Od tada počinje intereso­vanje za Gomolavu. Ovo nalaz­ište na početku 20. veka postaje naročito zan­imljivo za javnost. 1904. godine obavl­jena su i prva, stručna, iskopa­vanja. Među­tim, tek od sre­dine 20. veka, tačnije od 1953. godine, Vojvođan­ski muzej, započinje prva iskopa­vanja na ovom višes­lo­jnom istori­jskom nalaz­ištu, koja u kon­ti­nu­itetu traju do 1957. godine. U period od 1965. do 1985. godine istraži­vanja se nas­tavl­jaju, i tada je istražena površina od preko 4400 m² na osnovu čega je uspostavl­jena ver­tikalna i hor­i­zon­talna strati­grafija lokaliteta – od mlađeg neolita do punog sred­njeg veka. U pod­nožju Gomolave je velika rim­ska nekropola.

U spomeničke tur­is­tičke vred­nosti mogu se uvrstiti objekti pod zaštitom države kao spomenici kul­ture. U Rumi i njenoj okolini nalazi se neko­liko spomenika koji će biti spomenuti i biti dat nji­hov kratak opis.

U sred samog cen­tra grada 1975. godine podignut je Spomenik rev­olu­cije koji je rad arhitekata Svete Daviča i Miše Davida, čija zamisao nikada nije bila sprove­dena do samog kraja. Ceo ovaj pros­tor je obliko­van forum na kojem se odvi­jaju razne aktivnosti, svečanosti i skupovi. Na mestu gde se nalazi današnji spomenik sredi­nom XX veka bila je velika zelena površina. Pros­tor oko spomenika je, najpre, bio obliko­van u vidu amfiteatra od beton­skih ele­me­nata i crvene osnove, koji je pred­stavl­jao antički period. Preuređen­jem cen­tra grada pre neko­liko god­ina, došlo je i do promene izgleda, pa samim tim taj deo amfiteatra više ne pos­toji i sada je grad­ski trg man­i­festa­cionog tipa po uzoru na većinu gradova. Od prvo­bitnog izgleda spomenika ostalo je sedam formi u met­alu u obliku dži­novskih truba, koje aso­ci­raju na 7 Vojvođan­skih brigada i pozi­cioni­rane su prema mestu nas­tanka, tri su okrenute ka Fruškoj gori, a četiri ka Bosni. Među­tim ima i drugih tumačenja, kao što su poziv na ustanak i na juriš, ali isto tako i na smi­raj dana.

Mali park – Spomenik deca s knjigom, autor spomenikа je Rumljаnkа Slаvkа Petro­vić Sre­dović (19071978), svet­ski poznаtа vаjаrkа i medаljerkа. Spomenik predstаvljа grupnu skulp­turu troje dece u sto­jećem stаvu udubljenu u čitаnje knjige. Ovo delo je otku­pljeno pri­likom Slаvkine izložbe u Rumi 1955. godine. Izložbа u Rumi, orgаnizovаnа u prostorijаmа Grаdske bib­lioteke od 21. mаjа do 1. junа je prvа poslerаtnа sаmostаlnа izložbа poznаte umet­nice. Slаvkа je učestvovаlа nа mno­go­b­ro­jnim izložbаmа po zemlji i inostrаnstvu (sаmostаlnim, kolek­tivnim i konkursnim) sа preko 500 eksponаtа. Njeni rаdovi nаjčešće su bili signirаni slovimа SPS (Slаvkа Petro­vić Sre­dović) i godi­nom. Ponekаd između njenih inicijаlа i godine stoji i mesto nаstаnkа. Gotovo nikаd svoje rаdove nije potpisivаlа punim imenom.

Spomenik Jovanu Jovanoviću Zmaju” ispred istoimene škole — Sedаm godinа posle smrti čuvenog pes­nikа Jovаnа Jovаnovićа Zmаjа, Srpskа ženskа dobrotvornа zаdrugа u Rumi je pokrenulа аkciju zа podizаnje nje­govog spomenikа. Inicijаtor ove аkcije je bilа Milenа Milаdinović ima­jući u vidu činjenicu da je poz­nati pes­nik rado boravio u našem gradu. Zа sаmo osаm meseci, od mаrtа do oktobrа 1911. godine sаkupnjenа su potrebnа sred­stvа i podignut je spomenik. Bistu (poprsje) pes­nikа je izrаdio beogrаdski vаjаr Đorđe Jovаnović, redovni člаn SANU. Bronzаnа bistа je postаvljenа nа mer­merno pos­tolje u čijem pod­nožju je isklesаnа lirа, lovorovа grаnа i venаc u kome je buket ružа kаo uspomenа nа Zmаjeve Đuliće. U vrhu pos­toljа, neposredno ispod biste uklesаno je pes­nikovo ime i godinа rođenjа i smrti: ČIKA JOVA ZMAJ 1833 – 1904”, а ispod ovog nаtpisа uklesаn je tekst: SVOM OMIL­JENOM PES­NIKU ZAH­VALNE SRP­KINJE”. Spomenik je postаvljen ispred Srpske škole, dаnаs Zmаj Jovа Jovаnović”, а svečаno je otkriven 23. oktobrа 1911. godine. Bio je to prvi spomenik podignut čuvenom pes­niku, ne rаčunаvši onаj nа nje­govom grobu u Srem­skoj Kаmenici. Tokom Prvog svet­skog rаtа spomenik su srušili i sklonili mаđаrski vojnici. Posle rаtа ponovo je postаvljen nа isto mesto. U Dru­gom svet­skom rаtu ustаše su ponovo uklonile spomenik i on je nestаo bez trаgа. Nаjzаd 1951. godine izrаđen je novi spomenik koji i dаnаs krаsi plаto ispred Zmаjeve škole. On je rаđen po uzoru nа stаri spomenik. Svečаno je otkriven 3. junа 1951. godine, što se vidi iz nаtpisа nа njemu: OBNOVILI GRAD­SKI NAR­O­DNI ODBORORGA­NI­ZACIJA NAR­O­DNOG FRONTA – RUME 3. VI 1951. GOD.” Premа sećаnjimа pro­fe­sorа Đorđа Arsenićа urаdio gа je vаjаr Ilijа Kolаrević, koji je bio učenik Đorđа Jovаnovićа.

Spomenik Kipovi” nalazi se kraj magis­tralnog puta M-​21 između Rume i Iriga. Podigli su ga građani Rume u znak zah­val­nosti što se kuga koja je u Sremu vladala 179596 godine, i buk­valno pre­polovila stanovništvo Iriga, nije prošir­ila i na nji­hov grad. Kipovi se nalaze na mestu na kojem su bile orga­ni­zo­vane vojne straže (san­i­tarni kor­don) koje su sprečavale izlazak ljudi iz zaraženog područja. Kao takav, pred­stavlja jedan od retkih spomenika zdravstvene kul­ture u ovom delu Evrope. Spomenik se nalazi sa leve i desne strane puta Ruma-​Irig. Od Rume je udal­jen 4 kilo­me­tra, a od Iriga 7 kilo­metara. Glavna, odnosno, veća grupa nalazi se idući od Rume prema Irigu sa leve strane, a sporedna tj. manja, sa desne strane puta. Objekat sa leve strane puta ima oblik baro­knog rimoka­toličkog oltara, dok je objekat sa desne strane puta u obliku prostih stubova čija je osnova kružna. Na vrhu veće grupe nalazi se raza­pet Isus Hrist, a ispod njega fig­ure Sv. Roka i Sv. Sebasti­jana. Kipovi su posled­nji put bili ren­ovi­rani 1937. godine i bili su u veoma lošem stanju. Sep­tem­bra 2011. godine počela je obnova ovog jedin­stvenog spomenika. Sred­stva za obnovu obezbe­dio je Pokra­jin­ski sekre­tar­i­jat za kul­turu i Rotari klub Ruma. Kako bi se saču­vao prvo­bitni izgled, Zavod za zaštitu spomenika kul­ture Srem obezbe­dio je uslove za obavl­janje radova. Danas spomenik može da se pohvali svo­jim novim izgle­dom i može biti atrak­tivna tur­is­tička ponuda.

Spomen – obeležje Most razmene” na putu Ruma – Ste­janovci 02. sep­tem­bra 1943. godine, po prethod­nom dogov­oru, izvršena je raz­mena zarobljenih Nemaca za par­ti­zane i poli­tičke rad­nike na mestu zvanom Kuradin na putu između Rume i Ste­janovaca, zapadno od potoka Rovača, na tridese­tak metara od pos­to­jećeg mosta. Sa obe strane potoka podignuto je spomen – obeležje naz­vano Most razmene”. Spomenik se sas­toji iz dva dela. Prvi se nalazi sa desne strane puta prema Ste­janovcima, ispred mosta. Od armi­ra­nog bet­ona je, visine 3.60 metara. Pri vrhu, u usečenom delu, obeležja nalaze se ube­toni­rani delovi livenog gvožđa (u obliku lis­tova) koji sim­bolišu raz­val­jene rešetke zatvora. U sre­dini obeležja ube­toni­rana je mer­merna ploča na kojoj je ukle­san i zlat­nom bojom obo­jen tekst Most razmene”. Sa leve strane prema Ste­janovcima, iza mosta, nalazi se obeležje istih dimen­z­ija kao i prethodno sa raz­likom što su pri vrhu ube­toni­rani lis­tovi od livenog gvožđa koji sim­bolišu pla­men – slo­bodu. U sre­dini spomenika nalazi se ube­toni­rana bela mer­merna ploča na kojoj je ukle­san i zlat­nom bojom obo­jen sledeći tekst: Snažan i maso­van razvoj nar­o­d­nooslo­bod­i­lačkog pokreta u Sremu, prin­udio je nemačke fašis­tičke snage da na ovom mestu, avgusta 1943. godine, aktom razmene zarobljenih Nemaca, za poli­tičke zarobljenike, zvanično prizna NOP”. Autor spomenika je Jovan Solda­tović, vajar iz Novog Sada. Obeležje je podignuto i otkriveno 1971. godine.

Spomenik Avion­sko krilo” se nalazi na mestu gde je za vreme NOR-​a bio improvi­zo­vani aero­drom sa kojeg su dejstvo­vali u proboju Srem­skog fronta 113. lovački i 432. jurišni puk.

Dom JNA (bivši Hrvatski dom), sagrađen je 1913. godine. Podataka o pro­jektu nema, mada se sma­tra da je delo osi­ječkog arhitekte i građevin­skog pre­duz­i­mača Vik­tora Aks­mana. Na fotografiji se može videti sadašnji izgled koji, nimalo, nije reprezentativan.

Fran­cuski krst — Na ter­i­toriji Rume pos­toji 10 krstova i 2 pos­tolja na kojima su u ne tako dalekoj prošlosti sta­jali krstovi. Ima­jući u vidu celokupno spomeničko nasleđe Rume, ovaj broj spomenika u vidu krsta, odnosno ostatka od krsta je zaista impozan­tan. Podignuti su uglavnom početkom prošlog veka, uz par izuze­taka koji potiču iz druge polovine XIX veka. Stare mape Rume i rum­skog atara iz XVIII veka ukazuju da su krstovi pos­to­jali i tada, ali oni nisu saču­vani. Njih je bilo 10. Svi krstovi, pos­to­jeći i oni kojih više nema, su građeni sa određenom namenom. Namena je bila: da štite mesto na kome stoje (krstovi čuvari), da se ispred njih obavl­jaju ver­ski obredi (obredni krstovi) i da čuvaju sećanje na određene ličnosti (spomen krstovi). Krst koji je sta­jao na mestu gde su sahran­jeni vojnici Napoleonove armije, tzv. Fran­cuski krst danas se nalazi u južnom delu porte rimoka­toličke crkve. On je podignut 1906. godine kao spomen krst vojnicima koji su tu pokopani. Izmešten je dru­gom polovi­nom osme ili tokom devete decenije XX veka zbog širenja naselja. Nje­govu sud­binu doživela su još tri krsta, koja su zbog asfalti­ranja ulica i proširenja grada preneta u porte rum­skih crkava. Napoleonovi vojnici, Fran­cuzi, dove­deni su u Rumu kao zarobljenici posle bitke kod Asperna 1809. godine u kojoj su Aus­tri­janci pod nad­vo­jvodom Kar­lom porazili Napoleona. Smešteni su u kon­jičku kasarnu, koja se nalazila na mestu današnje Osnovne škole Veljko Dugoše­vić”. Među­tim, samo dva meseca nakon dolaska među njima izbija neka epi­demija od koje umire 30 zarobljenika. Oni nisu bili sahran­jeni na rum­skom groblju, nego na jed­noj parceli u staro­rum­skom ataru koja je posle tog naz­vana Fran­cusko groblje”. Godine 1813. posle bitke kod Lajp­ciga u Rumu su ponovo dove­deni zarobljenici Napoleonove armije, ovog puta Ital­i­jani. U bici kod Lajp­ciga, u istoriji poz­na­toj kao Bitka Nar­oda, Napoleonovu armiju su osim Fran­cuza činili Ital­i­jani, Pol­jaci i Nemci iz Rajnske kon­fed­eracije. Kra­jem godine među zarobljenicima dove­denim u Rumu se pojav­ila epi­demija tifusa i tra­jala sve do juna 1814. godine. Umrlo je 92 zarobljenika. Oni su u početku sahran­ji­vani na rimoka­toličkom groblju, a kas­nije kada je epi­demija uzela maha na Fran­cuskom groblju”. Ovo groblje je bilo označeno drvenim krstom do 1906. godine, kada je Nem­ica Eva Nagel podigla kameni krst. Na njemu je bio ukle­san nat­pis na nemačkom jeziku: Ovde leže hrabri borci, mir pepelu nji­hovom”. Vre­menom je tekst postao neči­tak, a danas se jedva nazire da je uopšte i pos­to­jao. Tako je i sa grobljem. U vreme kad je nastalo bilo je van naselja ali uočljivo kako zbog svežih humki tako i zbog krsta kojim je bilo obeleženo. Vre­menom su se humke sle­gale a kad su u pot­punosti obrasle travom i rastin­jem postale su nev­idljive, samo je krst ukazi­vao da je tu neko pokopan. Posle više od jednog i po veka, kada se grad širio ka severu i kada je pro­dužena Orlovićeva ulica krst je sklon­jen. Danas retko ko zna da je usred borko­vačkog naselja, iza kuće u Orlovićevoj ulici broj 109 sta­jao krst koji je označavao Fran­cusko groblje”. Fran­cuski krst se danas nalazi u izuzetno lošem stanju. Na njemu su vidljivi tragovi zelene boje kojom je nekad bio okrečen. Kip na krstu, cor­pus, je zarđao kao i met­alna ograda kojom je nekad bio ograđen. Iznad cor­pusa su ure­zana slova : “IN RI”. Tekst ispod krsta, na gorn­jem delu pos­tolja više nije čitljiv. Treba napomenuti da je krst preloml­jen na dve polovine. Polov­ina koja se sas­toji od gorn­jeg dela pos­tolja i samog krsta je visoka 260 cm, a druga polov­ina u vidu don­jeg dela pos­tolja 83 cm.

Let­njiko­vac je izgradila između 1900. i 1904. godine porod­ica Fišer, po pro­jektu arhitekte Her­mana Bolea. Let­njiko­vac je bio namen­jen za odmor porodice Fišer. Nalazi se u pros­tra­nom parku, u kome je nego­v­ano raznovrsno auto­htono rastinje i egzotične biljne vrste. Zgrada pred­stavlja reprezen­ta­tivni primer objekta ove namene, na kome su drvo, trska i drugi tradi­cionalni mater­i­jali, dobili punu pri­menu. Zgrada let­njiko­vaca je 1966. godine izgorela u požaru. Obnovl­jena je, ali ne po konz­er­va­torskim prin­cip­ima, što je doprinelo gubljenju aut­en­tičnosti. Pre svega, to se odnosi na trščani krov koji je ovom objektu davao pose­ban karak­ter. Let­njiko­vac je pravougaone osnove, sa tremom sa drvenom ogradom i pro­fil­isanim stubovima iznad ograde, duž čitave zapadne i sev­erne strane. Preko trema se spušta trščani krov, a iz krova se na sev­er­noj strani izdiže zid sa dva manja pro­zora u potkrovlju. Na južnoj fasadi dominira ravna zidna površina sa tri deko­ra­tivna pro­zorska otvora različi­tih dimen­z­ija i položaja i ulazni trem na koji se nadovezuje deko­ra­tivna nad­strešnica — pasarela, kojom je povezana druga manja pomoćna zgrada. Drveni delovi nad­strešnice, duge oko pet metara prekrivene trskom, i ulaznog trema stil­ski odgo­varaju tremovima sev­erne i zapadne strane fasade. Po kom­pozi­ciji, osnovnoj nameni i pri­meni mater­i­jala, zgrada pred­stavlja jedin­stven primer u raznovrsnosti stil­skih karak­ter­is­tika let­njiko­vaca u Vojvo­dini. Pro­jek­to­vani park nosi obeležija istoriske epohe u kojoj je nas­tao, ali je izgu­bio prvo­bitne karak­ter­is­tike dugogodišn­jom nebrigom. Sto­letna sta­bla tra­jnica kao što su hrast, ginko i po neko sta­blo četi­nara ostale su da ukazuju na nekadašnje vreme. Iako je izgu­bila aut­en­tičnost, zgrada se vodi kao spomenik kul­ture od velikog značaja.

Vre­men­ska prognoza

Mostly Cloudy

7°C

Ruma

Mostly Cloudy

Humid­ity: 93%

Wind: 6.44 km/​h

  • 18 Dec 2014

    Partly Cloudy 8°C 1°C

  • 19 Dec 2014

    AM Clouds/PM Sun 11°C 2°C

Pri­jatelji

Kursna lista

Free busi­ness joomla tem­plates